هگمتانه، گروه گفتگو: همدان، با پیشینه تاریخی و بافت پیچیده شهری خود، همواره با چالش‌های مدیریت ترافیک در نقاط راهبردی روبه‌رو بوده است. در میان این نقاط، «میدان شهید مدرس» همدان به دلیل نقش محوری خود به عنوان نقطه اتصال میان بخش‌های بالا و پایین شهر، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این منطقه که مانند یک شریان اصلی، ترافیک سنگین میان مرکز شهر و مسیرهای منتهی به حیدره، منوچهری و جاده کرمانشاه را هدایت می‌کند، اکنون به یک «نقطه کور» و گلوگاه ترافیکی تبدیل شده است. رفع این معضل، تنها یک نیاز ترافیکی ساده نیست؛ بلکه مسأله‌ای است که با هویت بصری، اقتصاد گردشگری و کیفیت زیست شهری همدان گره خورده است.
به گزارش هگمتانه، متخصصان حوزه معماری و برنامه‌ریزی شهری، راهکارهایی را فراتر از حل ساده ترافیک مطرح می‌کنند تا میدان شهید مدرس، از یک مانع ترافیکی به یک اثر ماندگار تبدیل شود.
چرا روگذر بر زیرگذر ارجحیت دارد؟
در بررسی فنی دو گزینه «روگذر» و «زیرگذر» برای این میدان، کارشناسان با نگاهی چندجانبه به موضوع پرداخته‌اند. با توجه به پیچیدگی‌های زیرساختی، روگذر به عنوان گزینه غالب و منطقی‌تر مطرح شده است.
سجاد‌زاده، عضو کارگروه معماری دانشگاه بوعلی سینا، در این باره تصریح کرد: میدان شهید مدرس به دلیل نقش اتصال‌دهنده میان محله‌های حیدری، منوچهری و مرکز شهر، نیازمند اصلاح ساختاری است. با وجود حل شدن بسیاری از تقاطع‌های مشابه، این نقطه همچنان به عنوان چالش اصلی باقی مانده است.
وی افزود: اگرچه گزینه زیرگذر نیز مطرح است، اما با محدودیت‌های شدید فنی، چالش‌های مربوط به شبکه‌های تاسیساتی و ملاحظات اجرایی مواجه است که اولویت آن را نسبت به روگذر کاهش می‌دهد. در مقابل، روگذر با فراهم کردن دسترسی آسان‌تر به مسیرهای کلیدی، می‌تواند تداخلات ترافیکی را به شکل مؤثری کاهش دهد.
اما نکته حائز اهمیت در سخنان سجاد زاده، این است که روگذر نباید صرفاً یک سازه بتنی و صلب باشد. دغدغه اصلی، جلوگیری از تبدیل شدن این سازه به یک فضای مرده یا “نقطه سیاه” بصری است.
استاد تمام شهرسازی و معماری دانشگاه بوعلی سینا با تأکید بر اهمیت زیبایی‌شناختی طرح افزود: اگر روگذر با طراحی مناسب، نورپردازی به روز و استفاده از عناصر طبیعی همراه نباشد، می‌تواند به یک فضای رها شده و آسیب‌زا به منظر شهری تبدیل شود. ما باید به دنبال طراحی روگذری باشیم که با تدابیر لازم، دسترسی به مسیرهای حیدره و خیابان پاسداران را تسهیل کند و در عین حال، به فضایی پویا تبدیل شود که با نورپردازی و منظرسازی، خاطره‌انگیز باشد.
عضو کارگروه دانشگاه بوعلی سینا همدان افزود: از آنجا که همدان قطب گردشگری غرب کشور است،میدان شهید مدرس تنها یک مسأله محلی نیست. این میان از نظر ارتباطی با میدان پژوهش، میدان شریعتی و مسیرهای منتهی به جاذبه‌هایی چون غار علی‌صدر و گنج‌نامه، نقش “دروازه ورود” را ایفا می‌کند. طراحی نامناسب این نقطه می‌تواند ذهنیت گردشگران را در بدو ورود به شهر تحت تأثیر منفی قرار دهد.
وی پیشنهاد داد: مدیریت شهری نباید تنها به تخصص‌های ترافیک اکتفا کند. مدیریت این پروژه مستلزم همکاری بین متخصصان ترافیک، جامعه‌شناسان شهری، برنامه‌ریزان و محیط‌زیست‌شناسان است تا ابعاد اجتماعی و اقتصادی پروژه نیز لحاظ شود.
از مطالعات دانشگاهی تا اجرای طرح برتر
سجادزاده ادامه داد: برای خروج از بن‌بست، یک رویکرد علمی و مشارکت‌محور پیشنهاد شده است. به جای تصمیم‌گیری‌های تک‌بعدی، پیشنهاد می‌شود:
1. انجام مطالعات جامع دانشگاهی: با مشارکت مراکز علمی و دانشگاه بوعلی سینا.
2. برگزاری مسابقه ایده‌پردازی: فراخوان طراحی برای جذب بهترین طرح‌های معماری و ترافیکی.
3. مشارکت ذینفعان: در نظر گرفتن تمامی گروه‌های اجتماعی و اقتصادی تحت تأثیر پروژه.
استاد تمام شهرسازی و معماری دانشگاه بوعلی سینا افزود: اگرچه هزینه‌های مطالعاتی و اجرای چنین پروژه‌ای می‌تواند به مبالغ بسیار بالا برسد، اما با توجه به بازگشت سرمایه از طریق کاهش هزینه‌های ترافیکی، بهبود کیفیت زندگی و تقویت نشان شهری همدان، این سرمایه‌گذاری کاملاً توجیه‌پذیر است.
 آغاز عملیات اجرایی تقاطع غیرهمسطح شهید مدرس
شهردار همدان هم گفت: این پروژه با هدف بهبود جریان ترافیک در یکی از نقاط پرتردد شهر و ارتقای عملکرد شبکه حمل و نقل شهری همدان اجرا می‌شود.
سید مسعود حسینی افزود: تقاطع شهید مدرس به دلیل قرارگیری در مسیر اتصال جریان‌های ترافیکی درون‌شهری و برون‌شهری و ارتباط با حلقه داخلی و رینگ دوم شهر، از نقاط مهم شبکه معابر همدان محسوب می‌شود.
وی ادامه داد: بر اساس مطالعات مشاور ترافیکی و مصوبات شورای هماهنگی ترافیک استان، اجرای تقاطع غیرهمسطح به صورت روگذر به عنوان گزینه برتر برای این محدوده انتخاب شده و این پروژه در طرح جامع حمل و نقل شهر همدان نیز در اولویت نخست تقاطع‌های غیرهمسطح قرار گرفته است.
شهردار همدان ادامه داد: پس از انجام مطالعات مرحله اول و دوم عمرانی و سازه‌ای، هماهنگی با دستگاه‌ها و شرکت‌های خدمات‌رسان و طی تشریفات مناقصه، عملیات اجرایی پروژه را در دستور کار قرار داده شد. با توجه به حجم تأسیسات شهری موجود در محدوده، طرح پروژه به صورت روگذر طراحی شده است.
حسینی اضافه کرد: هم‌زمان با آغاز عملیات اجرایی، اقدامات مربوط به رفع معارضات تأسیسات شبکه توزیع برق و تعریض‌های موردنیاز بر اساس خط پروژه نیز دنبال می‌شود.
وی ادامه داد: با توجه به قرارگیری پروژه در محدوده‌ای پرتردد، برنامه‌ریزی برای مرحله‌بندی عملیات و مدیریت جریان ترافیک در زمان اجرا نیز انجام می‌شود.
با این تفاسیر میدان شهید مدرس، فراتر از یک مشکل ترافیکی، آزمونی برای مدیریت شهری همدان در زمینه هویت‌سازی و توسعه پایدار است. حل این معضل نباید به صورت تک‌بعدی و با رویکردهای سنتی انجام شود. تنها با پیوند دادن “کارایی ترافیکی” به “منظر شهری” و “هویت فرهنگی”، می‌توان این نقطه حساس را از یک گلوگاه آزاردهنده به یک شاهکار مهندسی و معماری تبدیل کرد که هم برای شهروندان همدانی و هم برای گردشگران، نمادی از توسعه و زیبایی باشد.